بررسی نقش آلاینده های صنعتی در شیوع سقط جنین و مرده زایی- قسمت ۵

۱ـ۵ـ۱)هدف اصلی
بررسی فراوانی شیوع سقط جنین خودبخودی ومرده­زایی در ۵ سال گذشته در زنان سنین باروری (۴۹ـ ۱۵ ساله ) مراجعه کننده به مراکز بهداشتی دولتی مقیم اراک و تفرش.
مقایسه شیوع سقط جنین خودبخودی در ۵ سال گذشته در زنان سنین باروری (۴۹ـ ۱۵ ساله ) مراجعه کننده به مراکز بهداشتی دولتی مقیم اراک و تفرش.
مقایسه شیوع مرده­زایی در ۵ سال گذشته در زنان سنین باروری (۴۹ـ ۱۵ ساله ) مراجعه کننده به مراکز بهداشتی دولتی مقیم اراک و تفرش.
تعیین نقش زندگی در اراک (قرار داشتن در معرض آلاینده های هوا ) در شیوع موارد سقط جنین خودبخودی در ۵ سال گذشته در بین زنان در سنین باروری مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی دولتی شهر .
تعیین نقش زندگی در اراک (قرار داشتن در معرض آلاینده های هوا ) در شیوع موارد مرده­زایی در ۵ سال گذشته در بین زنان در سنین باروری مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی دولتی شهر .
۱ـ۵ـ۲)اهداف فرعی
مقایسه شیوع سابقه سقط خودبخودی و مرده­زایی در ۵ سال گذشته در زنان در سنین باروری مراجعه کننده به مراکزدرمانی ( دولتی ) در دو شهر اراک و تفرش.
مقایسه مشخصه­های جمعیت­شناختی ( مانند سن ) ، اجتماعی – اقتصادی ( مانند تحصیلات، شغل، درآمد)و ژنتیکی (مانند بیماری زنان ،سابقه فامیلی سقط، سقط­های قبلی ) و رفتار­های پرخطر فردی (مانند استعمال دخانیات، مواد مخدر ، مصرف الکل) در زنان دوشهر اراک و تفرش .
 تصویر درباره جامعه شناسی و علوم اجتماعی
بررسی زندگی در شهر صنعتی اراک (در معرض آلاینده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها بودن) بر شیوع سقط خودبخودی و مرده­زایی پس از کنترل اثر سایر عوامل دخیل در سقط جنین و مرده­زایی .

فصل دوم
چهارچوب نظری
مقدمه
مطالعه ادبیات وپیشینه تحقیق به محقق کمک کرد تا با تحقیقات گذشته آشنا شده و همچنین با تأثیراتی که سایر تحقیقات در خصوص آلودگی محیط زیست و هوا بر سلامت جمعیت و بر سقط جنین و مرده­زایی را نشان داده­اند ، آشنایی یابد و بتوان عوامل مؤثر بر سقط جنین را شناسایی کرده و اثرات آن را در تحلیل­ها کنترل نماید و هم اینکه خلاء­های تحقیقات گذشته را بهتر شناخته و از روش های مختلف تحقیق در این زمینه، در جهت انتخاب روش مناسب بهره بگیریم. عمدتاً تغییر اثرات آلودگی هوا بر سلامت انسان بر پایه‌‌‌‌‌‌ی دو دسته از مطالعات اپیدمیولوژیکی و تحقیقات سم شناسی یا تجربی استوار شده است . مطالعات اپیدمیولوژیکی شامل اثرات مشاهده شده آلاینده‌ها بر مردمی است، که به طور طبیعی در معرض آنها قرار گرفته‌اند .در فصل دوم با مروری بر مطالعات گذشته داخلی و خارجی خلاء­های مطالعات پیشین شناسایی و سعی در ارائه آن در مطالعه حاضر شده است و همچنین با بهره­ گیری از نظریه­ های جمعیتی به ارائه مدلی برای پژوهش پرداخته شده است.
عکس مرتبط با محیط زیست
۲ـ۱)پیشینه تجربی تحقیق
تحقیقات متعددی در زمینه تأثیر آلاینده‌های موجود در هوای استنشاقی زنان باردار بر سلامت جنین انجام شده است.و لیکن مطالعات صورت گرفته در ایران اندک بوده و همین اندک مطالعات نیز در حوزه‌های پزشکی بوده است و در این میان سهم جمعیت‌شناسان چه در پژوهش­های خارجی و چه داخلی کمرنگ می باشد. اما نتایج این پژوهش‌ها حاکی از آن است که میزان غلظت این آلاینده‌ها بر وضعیت جنین و سرانجام بارداری اثرات سوء دارند .
۲ـ۱ـ۱)تحقیقات خارجی
لوئیز[۱۸]و همکاران در محدودۀ زمانی ژانویه ۱۹۹۱ تا دسامبر ۱۹۹۲ به مدت دو سال در شهر سائو پائولو برزیل تأثیر آلودگی هوا را بر میزان مرگ ومیر مورد بررسی قرار دادند . آنان در تحقیق خود دریافتند که از میان آلاینده­های هوای شهر برزیلNO2( دی اکسید نیتروژن )بیشترین سهم را در مرگ ومیر دوران جنینی دارد .( P= 0/01) و(مونو اکسید کربن )CO و(دی اکسید سولفور) SO2در درجه بعدی خطر قرار دارند . اما همراهی این سه آلاینده میزان مرگ ومیر را بیشتر از آلودگی با تک تک این آلاینده ها افزایش می­دهد . ( P<0/01)( لوئیز ۱۹۹۲: ۱ـ۱۶)
از مطالعات دیگر که صورت گرفته مطالعه ایست که در زمینه تأثیر آلودگی هوا بر باروری انسان در سال ۲۰۰۲ توسط ریتز[۱۹] و همکاران در کالیفرنیا انجام شد . در این مطالعه ارتباط بین سطوح آلاینده‌های هوای کوچک‌تر از ۱۰ میکرومتر با نتایج بارداری بررسی شد. این مطالعه به روش کوهورت بر روی۱۰۰۰ نمونه از زنانی در سنین باروری که بصورت تصادفی انتخاب شده بودند و با کنترل آلاینده های مونواکسید کربن و دی اکسید گوگرد و ذرات معلق با بهره گرفتن از ایستگاه های سنجش کیفت هوا انجام شد که نتایج این مطالعه نشان داد که مواجهه با سطوح بالای منواکسید‌کربن ، خطر ناهنجاری دیواره بین بطن قلب جنین را ۶۸/۱ برابر افزایش می دهد . سطوح بالای ازن باعث افزایش خطر نقایص دریچه‌ای قلب ، ناهنجاری شریان آئورت و ناهنجاری شریان ریوی شد .( ریتز۲۰۰۲ :۱۷ـ۲۵ )
در مطالعه‌ای توسط لی‌گری[۲۰] در سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۷ با هدف بررسی تأثیر آلودگی هوا بر عوارض باروری انسان در ایالات متحده آمریکا انجام شد ؛ نتایج نشان داد که مواجهه با دی اکسید‌ازت (No2) در تمام سیکل IVF[21](از زمان شروع درمان تا تست بارداری مثبت مخصوصاً در زمان انتقال رویان ) به طور معنی‌داری با کاهش شانس تداوم بارداری و تولد زنده ارتباط دارد . افزایش غلظت اُزن در طی القای تخمک‌گذاری با کاهش شانس بارداری و تولد زنده همراه است . ذرات‌‌‌ معلق در زمان کشت رویان با کاهش میزان لقاح ارتباط دارد . به طور کلی اثرات آلودگی هوا به پیامد باروری بعد از IVF متغیر هستند و به زمان مواجهه در سیکل IVF بستگی دارد( لی گری ۲۰۱۰ : ۱۳۷۱) .
بروئر[۲۲]و همکاران در مطالعه ای کوهورت با هدف بررسی ارتباط مجاورت محل سکونت به بزرگراه ها با عوارض بارداری برروی ۷۰۲۴۹ خانم باردار بصورت کوهورت در طی سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۲ و با کنترل عواملی مانند تحصیلات ،ماه بارداری، سن و درآمد مادران به این نتیجه رسیدند که سکونت در ۵۰ متری بزرگراه ها منجر به افزایش ۲۶ درصدی وزن کم در زمان تولدLBV[23] و افزایش ۱۱درصدی تولد زود هنگام می شود(بروئر ،۲۰۰۸:۶۸۰ ) .
حافظ[۲۴] و همکاران (۲۰۰۱) در پژوهشی با هدف بررسی تأثیر آلودگی هوا بر سقط­جنین و مرده‌زایی در بین زنان باردار درسنین باروری (۴۹ـ ۱۵) بصورت مطالعه­ ای مقطعی در دومنطقه صنعتی آلوده برروی ۱۹۳۴زن نشان دادندکه شیوع سقط و مرده‌‌‌‌‌‌زایی در مناطق آلوده به ترتیب ۲/۲۹ درصد و ۵/۴ درصد افزایش داشته است.(حافظ۲۰۰۱: ۱۶)
در مطالعه­ ای توسط سورکون [۲۵]و همکاران در سال ۲۰۰۷ در ترکیه با هدف بررسی سطح روی و کادمیوم جفت در سه گروه ، مادرانی که سیگاری بودند ، مادرانی که با آلودگی هوا مواجهه داشتند و مادرانی که سیگاری نبودند انجام شد . در بین ۹۲ مادر ، ۳۳ مادر در گروه سیگاری (گروه ۱) ، ۲۹ مادر در گروه مواجهه با هوای آلوده (گروه ۲)و ۳۰ مادر در گروه غیر سیگاری ساکن در مناطق روستایی که با هیچ گونه آلودگی هوا مواجهه نداشتند، قرار داشتند. میانگین وزن نوزاد ۳۸±۶۳/۳۱۹۸ گرم و میانگین وزن جفت ۵/۱۱۱±۳۸/۵۶۱ گرم در گروه مواجهه با آلودگی هوا در مقایسه با دو گروه دیگر کمتر بود.در گروه I، میانگین روی و کادمیوم جفت۰۲۲/۰±۰۶۳/۰ و۵/۱۵±۸۴/۳۹ به ترتیب نسبت به دوگروه دیگربالاتربوده ودر گروه۲میانگین سطح کادمیوم و روی نسبت به گروه ۳ بالاتر بود.و سطح خونی پروژسترون در گروه Iنسبت به سایر گروه‌ها کمتر بوده در مجموع این مطالعه نشان داد که سیگار کشیدن سطح کادمیوم را در جفت افزایش می‌دهد و اثرات مواجهه با آلودگی هوا به همان اندازه سیگار کشیدن مضر است( سورکون۲۰۰۷ :۱۷) .
عکس مرتبط با سیگار
در مطالعه‌ای که توسط کیم [۲۶]و همکاران در سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۴ در سئول با هدف بررسی اثر ذرات معلق با قطر کمتر از ۱۰ میکرون بر پیامدهای بارداری انجام دادند ، مشخص نمودند که مواجهه با ذرات معلق کمتر از ۱۰ میکرونی در سه ماهه اول بارداری منجر به تأخیر رشد داخل رحمی ، در سه ماهه دوم منجر به نقایض مادرزادی ، سه ماهه سوم منجر به زایمان زودرس و مرده‌زایی و مواجهه با این آلاینده در کل بارداری باعث وزن کم هنگام تولد می شود(کیم۲۰۱۰:۵۵ـ۶۱) .
در پژوهش دیگری کامِلا گوپتا [۲۷]و موها گودا [۲۸]در سال ۲۰۰۴ در غرب هند به بررسی آسیب‌پذیری کودکان نسبت به سم آرسنیک پرداخته‌اند. در این مقاله که برروی ۴۷۱ نمونه از کودکان ۱۴-۰ ساله که به شیوه تصادفی انتخاب شده بودند انجام شد، نشان داده شد که، قرارگرفتن در معرض این آلاینده ها و سموم رشد دوران نوجوانی را مختل می‌کند(گوپتا و گودا ۲۰۰۴:۱ـ۴) .
با مرورمطالعه­های انجام شده در دنیا ( اروپا ، آسیا ، افریقا ) آنچه بدیهی بنظر میرسد تأثیر آلاینده­های موجود در هوای استنشاقی بر روی نتایج بارداری ایست و مهمتر اینکه این نوع مطالعات انجام شده با رویکردی پزشکی و اپیدمیولوژیکی می­باشد که با اندازه ­گیری غلظت آلاینده­ها بر روی خون جنین به پژوهش پرداخته­اند و تفاوت این مطالعات با تحقیق حاضر در نوع روش شناسی است . مطالعات انجام شده بیشتر بر اساس اندازه گیری آزمایشگاهی خون جنین بوده و یا بصورت مطالعات هم گروهی (Cohort studies) یعنی مواجهه طولانی مدت زنان را با پیامدهای بهداشتی و یا براساس دادهای DHS مورد بررسی قرار دادند. وعوامل اجتماعی – اقتصادی و جمعیت شناختی و ژنتیکی مادران نیز به عنوان معیارورود یا خروج از مطالعه در نظر گرفته شده است و زنان باردار در خود منطقه­ آلوده مورد مطالعه قرار گرفته اند .که در این پژوهش سعی برآن بوده که این عوامل کنترل شود و شهری سالم که از لحاظ سایر ویژگی­ها با شهر مورد مطالعه همگن باشد انتخاب شود تا سایر عوامل دخیل بیشتر کنترل شود .
عکس مرتبط با اقتصاد
۲ـ۱ـ۲) تحقیقات داخلی
مطالعات داخلی انجام شده در زمینه اثر آلاینده ها هوا بر روی سقط جنین و مرده زایی اغلب بصورت مطالعه­های آزمایشگاهی و مورد ـ شاهدی می باشد .و بیشتر با رویکرد سلامت و اپیدمیولوژیکی ایست. و همین اندک مطالعات نیز در شهر تهران مورد بررسی قرار گرفته است و جای خالی این نوع مطالعات در دیگر شهرهای آلوده بسیار احساس می شود . بعنوان نمونه :
کبری نوری مطالعه­ ای را با عنوان بررسی اثر مونواکسید کربن بر ناهنجاریهای دوران جنینی و مرگ ومیرهای داخل رحمی در سال ۱۳۸۱با روش کوهورت تاریخی در بیمارستان­های مهدیه تهران (گروه مورد) و فیاض بخش کرج (گروه شاهد) انجام داده است . ۳۲ نفر از زنان بارداری که در منطقه آلوده هوای شهری زندگی می­کردند مورد مطالعه و آزمایش قرار گرفتند . همچنین جهت مقایسه ۳۲ نفر از زنان بارداری که در مناطق پاک هوای شهری دوران بارداری خود را سپری کرده بودند ، نیز بررسی شدند . طبق بررسی انجام شده ، افزایش منواکسیدکربن محیط، باعث افزایش کربوکسی هموگلوبین خون جنین و کاهش وزن موقع تولد نوزادان شد.( نوری ،۱۳۸۴: ۱۰-۶۶)
مریم مریدی در سال ۱۳۸۹، اثرات منواکسید کربن و بنزن هوای محل سکونت و سقط خودبخودی در سه ماهه اول بارداری را مورد بررسی قرار دادند.تا با کنترل شرایط اقتصادی و جسمی مادران و همچنین تحصیلات و سن مادر ارتباط آلودگی محیطی (از طریق آلاینده­های صنعتی) را با سقط خودبخودی جنین مورد بررسی قرار دهند این پژوهش بر روی ۱۴۸ مورد سقط خودبخودی (گروه مورد) و ۱۴۸ خانم باردار (گروه شاهد) انجام شده است . نمونه‌ها به صورت تصادفی از ده منطقه تهران انتخاب شدند .با توجه به نتایج پژوهش به نظر میرسد آلودگی هوا و سکونت در نزدیکی مناطق پرتردد تهدید کننده سلامت مادران باردار و جنین می باشد . (مریدی ،۱۳۸۹: ۸-۹۴)
در مطالعه­ ای که با هدف بررسی تأثیر آلودگی هوا بر نتایج بارداری بصورت یک مطالعه مروری سیستماتیک انجام شده، مقالات منتشر شده از سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۳ را مورد بررسی قرار داده است . و نتایجی که بدست آورده به اینصورت بوده است که آلودگی هوا باعث مرگ­های نوزادی می­ شود و همچنین ارتباط بین وزن کم هنگام تولد ، تأخیر رشد داخل رحمی و آلودگی هوا تأیید شده است (دل پیشه ،۱۳۹۲: ۷-۱۱).
پژوهشگر با جستجو بیشتر در مقالات و پایان نامه­های ( گروه پزشکی ، بهداشت ، محیط زیست ، جمعیت شناسی) موفق به یافتن مطالعات بیشتری در این زمینه نشد و مطالعات موجود در زمینه سایر عوامل دخیل و مرتبط با سقط جنین و نازایی و ناباروری را یافت . از جمله ( اثر عوامل محیطی بر باروری ) آخوندی ،( ارتباط شغل وباروری) فلاحیان ، (بررسی مخاطرات سرب در دوران بارداری و انتقال آن به جنین ) افشار، و مطالعاتی از این قبیل، و جای خالی مطالعه در زمینه آلاینده ها و سقط جنین و نارسایی­های جنینی بخصوص در رشته جمعیت­شناسی احساس می­ شود .با مطالعه­های انجام شده در گروه پزشکی ایده خوبی به پژوهشگر داده شد تا چنین مطالعه­ ای را در حوزه تحصیلی خود و همچنیین در شهر محل زندگی که بسیار نیز آلوده می­باشد به انجام برساند .
۲ـ۲) مبانی نظری
انسان از زمان پیدایش ، همواره بیماری را تجربه کرده و تلاش نموده تا همه‌گیری را درک و پیشگیری کند . ریشه منطقی بررسی‌های اپید‌میولوژی نوین را در تکامل دهه ۱۶۰۰ است که نشان داد رفتار منظم جهان فیزیکی را می­توان با روابط ریاضی بیان نمود. گرانت در سال ۱۶۶۲ کتاب مشاهده‌های طبیعی و سیاسی را منتشر کرد که سیاهه میرایی بر اساس آن بود و کاری پیشگام در مطالعه مقایسه‌ای میرایی و ابتلا در جمعیت‌های انسانی بود . گرانت با مرتب کردن سیاهه‌های میرایی ، استنتاج‌هایی راجع به میرایی و باروری در جمعیت‌های انسانی نمود و متوجه تولد زیادتر نوزادان پسر، مرگ زیاد شیر خوران و تغییرات فصلی در میرایی شد . گرانت سعی کرد علل میرایی از بیمارهای حاد ومزمن را از هم متمایز سازد و تفاوت های شهری ـ روستایی در میرایی را مشخص نماید وی از داده‌های گردآوری شده نخستین جدول عمر را ساخت و تجربه میرایی را بصورت عدد ، درصد یا احتمال زنده ماندن یا مردن در طول زندگی بیان کرد. با ایجاد اصول ریاضی در اواخر دهه ۱۶۰۰ و اوایل دهه ۱۷۰۰ نظریه­ های گرانت تصحیح شد.و توسعه یافت . در این دوره نظریه مقایسه گروه‌ها نیز پدیدار گشت و گروه شاهد به گروهی اطلاق می شد که با آن قوانین میرایی متفاوتی ( تجربه یا مطالعه ) را می توان آزمود .
در نیمه دوم قرن بیستم از طریق فعالیت­های جمعیت‌شناسان، جامعه‌شناسان وآمارشناسان دوباره اپیدمیولوژی تمرکز بر جامعه را بدست آورد .
دوچارچوب نظری توسط جمعیت­شناسان به منظور ارایه‌ی ساختاری در زمینه‌ی تحقیقات مرتبط با پیامدهای حاملگی مورد استفاده قرار گرفته است . چارچوب اول را مدل اجتماعی و از چارچوب دوم اغلب با عنوان مدل پزشکی یاد می­ کنند(کرامر ۱۹۹۵). مدل اجتماعی بر نقش عوامل و متغیّرهای اجتماعی در تعیین بازماندگی اطفال و اهمیّت تغییرات ساختاری در غلبه بر پیامدهای مختلف توجّه دارند . به طور کلّی ، دانشمندان اجتماعی بر علّت­های پزشکی ویژه­ی مرگ ومیر تاکید نمی­کردند . در نتیجه ، مکانیزم­ های تأثیر تعیین کننده­ های اقتصادی بر مرگ ومیر تبین نشده باقی ماند . تحقیقات پزشکی اساساً بر فرایندهای زیستی بیماری و کم­تر بر خود مرگ ومیر تمرکز می­­کنند(جانقربانی،۷۶۰:۱۳۸۹) .
جمعیت‌شناسان و سایر دانشمندان اجتماعی بر مدل اجتماعی تأکید دارند، در حالی که مدل پزشکی بیش تر از سوی محقّقان بهداشت عمومی و پزشکی مورد استفاده قرار گرفته است .جز اجتماعی باروری و تولید مثل انسان به اندازه­ توانایی زیستی تولید مثل اهمیّت دارد ( ویکس ۱۹۹۹)وجه اجتماعی مسائل مربوط به باروری بر اساس عوامل گوناگون در معرض تغییر است و تحت تأثیر عواملی از جمله هنجار‌های اجتماعی ، فرایندهای اقتصادی اجتماعی و عوامل فرهنگی و محیطی می باشد( حاتم حسینی،۱۳۹۰: ۷۸) .
۲-۳)مدل متغیرهای بینابین
برای نخستین بار دیویس و بلیک [۲۹]( ۱۹۵۶)در یک مطالعه ی کلاسیک با عنوان ساختار اجتماعی و باروری و با هدف تدوین یک چارچوب تحلیلی برای جامعه‌شناسی تطبیقی در جوامع توسعه‌یافته و توسعه‌نیافته ، الگویی را ارائه کردند و تلاش نمودند نحوه‌ی عملکرد و تأثیر گذاری ساختار اجتماعی بر باروری را با بهره گرفتن ازاین الگو و از طریق متغیّرهای بینابین تحلیل و بررسی کنند .
چارچوب دیویس و بلیک (۱۹۵۶)با این فرض آغاز می­ شود که از نظر اجتماعی فرایند تولید مثل مستلزم آن است که:۱)آمیزش جنسی صورت بگیرد، ۲) این آمیزش به آبستنی منجر گردد و ۳) حاملگی به وضع حمل منتهی شود . بر پایه­ این فرض ، دیویس و بلیک یک طبقه بندی از ۱۱متغیر بینابینی را که تأثیر مستقیم بر باروری دارد ، ارائه کردند . عوامل اقتصادی ، اجتماعی ، زیستی و دیگر عوامل فقط دارای اثر غیر مستقیم هستند. متغیر های بینابینی در سه رده جای می­گیرند : متغیرهای مربوط به آمیزش، متغیرهای مربوط به آبستنی و متغیرهای مربوط به حاملگی. هر متغیر بینابینی ممکن است اثر مثبت (اضافی) یا منفی (کاهشی) بر باروری داشته باشد . آن‌ ها بر این باورند که هر متغیّر دیگری که ممکن است سطح باروری را تحت تأثیر قرار دهد، از طریق عوامل یازده­گانه­ی مذکور و به طور غیر مستقیم عمل می­ کند . شاید مدل متغیّرهای بینابین دقیق ترین تقسیم بندی از عوامل و تعیین کننده­ های مستقیم و غیرمستقیم باروری باشد.عوامل مورد بحث در این مدل، عوامل زیستی و رفتاری­ای هستند که متغیّرهای زمینه­ای از طریق آن­ها بر باروری تأثیر می­گذارند و بر همین اساس آن‌ ها را متغیّر‌های بینابین می­گویند. این الگو نیز به مدل متغیّرهای بینابین معروف است.
متغیرهای بینابین از طریق سه دسته متغیّر عملیاتی می­شوند و در سه دسته‌ی کلّی زیر قرار می­گیرند : متغیرهای مربوط به آمیزش که دو دسته عوامل را در بر می­گیرد : الف ) عواملی که موجب شکل گیری و فروپاشی ازدواج در طول دوران تولید مثل می­ شود . سن ازدواج ، تجّرد قطعی و طول دوره­ تولید مثل که بعد از پیوند زناشویی یا در جریان آن در اثر عواملی چون طلاق و بیوه­گی هدر می­رود از جمله­ این عوامل است . ب ) عواملی که قرار گرفتن در معرض آمیزش جنسی را در جریان زندگی زناشویی تحت تأثیر قرار می­دهد . خودداری ارادی ازآمیزش جنسی ،خودداری غیر ارادی به دلایلی چون ناتوانی جنسی مرد ، بیماری و جدایی اجتناب ناپذیر اما موقّت ، و فراوانی آمیزش جنسی از جمله­ این عوامل است .
متغیّرهای مربوط به آبستنی شامل قابلیّت زایش یا نازایی به دلایل ارادی و غیر ارادی ، و استفاده یا عدم استفاده از روش‌های مدرن یا سنّتی پیش گیری از حاملگی .
متغیّر های مربوط به وضع حمل شامل سقط جنین عمدی و غیر عمدی .
دیویس و بلیک بر این باورند که تمام متغیّرهای یازده­گانه­ی فوق در هر جامعه­ای به نوعی بر باروری تأثیر می­گذارند . فقدان یک متغیّر خاص به این معنی نیست که آن متغیّر هیچ تأثیری بر باروری ندارد ، بلکه این فقدان خود شکلی از تأثیر است . به بیان دیگر، هر متغیّر بینابین ممکن است اثر مثبت یا منفی بر باروری داشته باشد . ممکن است در جامعه‌ای یک متغیر تأثیر افزایشی بر باروری داشته است و متغیّر دیگر تأثیر کاهشی . بنابراین باید در نظر داشت که میزان باروری واقعی چنین جامعه‌ای مبتنی بر تعادل خالص تأثیرهای تمام یازده متغیر است نه فقط یک متغیر(لوکاس ومیر ۱۳۸۱: ۹۱) .
۲-۴)مدل بونگارت[۳۰]
بونگارت(۱۹۷۸)در مطالعاتی که انجام داد به این نتیجه رسید که بعضی از تعیین کننده‌های بلافصل در مقایسه با عوامل دیگر نقش بیش‌تری در تعیین میزان تغییرات باروری دارند . بونگارت ۱۱ متغیر بینابینی را به هشت متغیر ، تبدیل کرد و آنها را تعیین کننده‌های بلافصل نامید . ۱ ـ نسبت زنان ازدواج کرده یا زنان در وصلت‌های جنسی ۲ـ الگوهای فعالیت جنسی ۳ـ تغذیه با شیر مادر و ناتوانی باروری بعد از وضع حمل ۴ـ جلوگیری از حاملگی ۵ـ سقط جنین اختیاری ۶ـ سقط جنین‌های غیر عمد ( تلفات جنینی ) ۷ـ نازایی طبیعی ۸ـ نازایی آسیب‌شناختی . در واقع ، تنها چهار متغیّر از هشت متغیّر مورد نظر بونگارت بیش ترین اهمیّت را در تبیین تغییرات باروری داشتند(لوکاس ومیر : ۱۳۸۱) . از نظر بونگارت این متغیّرها که در بعضی از جمعیّت‌ها حدود ۹۶ درصد از تغییرات باروری را تبیین می‌کردند عبارتند از :

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

 

    • نسبت ازدواج کرده ها

 

    • استفاده از وسایل پیش‌گیری از حاملگی و کارایی آن‌ ها

 

    • سقط جنین عمدی

 

  • نازایی پس از وضع حمل

 

بونگارت ­تفاوت­های باروری از یک جامعه به جامعه­ دیگر را عمـدتاً ناشی از این چهار متغیّر می­داند .این عوامل تأثیرمهمّی برسطح باروری و توزیع موالید در دامنه‌ی سنی تولید مثل دارند. این تعیین‌کننده‌ها مجموعه‌ی کاملی را تشکیل می­ دهند که عوامل محیطی و اقتصادی یا عوامل زمینه‌ای، تنها از طریق یک یا چند تا از آن‌ ها باروری را تحت تأثیر قرار می‌دهند .
۲-۵)مدل موسلی و چن[۳۱]
در چارچوب متغیرهای بلافصل موسلی وچن با ترکیب متغیرهای زیستی و اجتماعی و تلفیق روش‌های تحقیق استفاده شده توسط متخصصّین اجتماعی و پزشکی ، چارچوب جدیدی را در کشورهای در حال توسعه ارائه شد . این چارچوب مبتنی بر این فرض است که همه­ی تعیین ­کننده­ های اقتصادی ­­­و اجتماعی مرگ ومیر اطفال الزاماً از طریق مجموعه­ی مشترکی از مکانیزم‌های زیستی یا تعیین‌کننده‌های بلافصل بر مرگ ومیر تأثیر می‌گذارند . عوامل اقتصادی اجتماعی در سه سطح اجتماع، خانوار و فرد از طریق پنج عامل بلافصل بهداشت باروری ، آلودگی محیطی ، تغذیه‌ی ناکافی یا سوءتغذیه ، صدمات و آسیب‌ها و مقاومت فردی در مقابل بیماری‌ها بر سطح مرگ ومیر اطفال تأثیر می‌گذارند . در سطح اجتماع، نابرابری اجتماعی در دسترسی و دست یابی به منابع و امکانات مرتبط با بهداشت و سلامت مورد توجّه است . عوامل در سطح خانوار در بر گیرنده­ی کیفیّت مسکن ، امکانات و تسهیلات مسکونی و دسترسی به آب آشامیدنی سالم و بهداشتی می­باشد . در سطح فردی نیز ویژگی ها و مشخصه­های والدین در زمینه‌هایی چون سطح سواد و تحصیلات ، وضعیت شغلی ، درآمد و…مورد توجّه است. اگرچه سنخ شناسی موسلی و چن ویژگی های مادران را در بر می­گیرد ، اما بیش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تر در جهت عوامل زیست پزشکی شامل تأثیرات زیست محیطی، تغذیه، آسیب و کنترل بیماری­های شخصی ، پیشگیرانه و درمانی ، به عنوان عوامل مداخله‌گر جهت یافته و در نتیجه کمک می‌کند تا رویکردهای اجتماعی و پزشکی با هم تلفیق شوند . کلید این مدل شناسایی مجموعه‌ای از تعیین ­کننده­ های بلافصل یا متغیرهای بینابین است که به طور مستقیم خطر اختلال در سلامتی و مرگ ومیر را تحت تأثیر قرار می‌دهند . عوامل زمینه‌ای و تعیین‌کننده‌های اقتصادی- اجتماعی از طریق تعیین‌کننده‌‌‌های بلافصل بر بازماندگی نوزادان و اطفال تأثیر می‌گذارند .
این تعیین‌کننده‌ها در پنج مقوله گروه بندی می‌شوند:
۱)عوامل مادری شامل سن ، زنده‌زایی و فاصله‌‌‌‌گذاری بین موالید.
۲)آلودگی‌های محیطی شامل هوا ،غذا ،آب ، خاک ،حشرات حامل.
۳)کمبود تغذیه: کالری ، پروتئین ، ویتامین‌ها و مواد معدنی.
۴)آسیب و صدمات: تصادف ، عمدی .
۵)کنترل فردی بیماری : اقدامات پیشگیرانه ی فردی ، درمان های پزشکی ( حاتم حسینی۱۳۹۰ :۸۲).
۲-۶)نظریه انتقال اپیدمیولوژیک
عمران [۳۲](۱۹۷۱) برای اولین بار از اصطلاح انتقال اپیدمیولوژیک برای ویژگی­های خاص انتقال مرگ و میر استفاده کرد. از این اصطلاح برای توصیف تغییرات منظم در ترکیب علل مرگ و میر که در آن بیماری­های عفونی همه­گیر جای خود را به بیماری های مزمن می­ دهند ، استفاده کرد . تمرکز تئوری انتقال اپیدمیولوژیک بنا به گفته عمران روی تغییرات پیچیده در الگوهای سلامتی و بیماری ، رابطه بین این الگوها و تعیین کننده­ های آن و نتایج جمعیت شناختی ، اقتصادی و اجتماعی و زیستی آنهاست .درجریان گذار جمعیت شناختی در سیمای سلامت جمعیت تغییر به وجود می ­آید . از نظر مفهومی ، انتقال اپیدمیولوژیک بر تغییرات پیچیده در الگوی سلامتی و بیماری و کنش متقابل بین این بیماری­ها و تعیین کننده­ها و پیامد آنهاست . اینکه چرا برخی بیماری­ها و آسیب­ها برخی از مردم را مبتلا می­سازد ؟ و چرا بعضی بیماریها در محل­های خاص و زمان­های خاص رخ می­ دهند ؟
قضیه اساسی عمران این بود که جمعیت­ها چگونه به سطوح مرگ ومیر پائین با توجه به الگوی علل مرگ انتقال پیدا می­ کنند؟ در این راستا عمران تبیین کرد که چگونه علل مرگ از عوامل واگیری و عفونی در سطوح مرگ ومیر بالا به عوامل مزمن در سطوح پائین تغییر می­ کنند .
نظریه عمران شامل سه بخش است : ۱ـ مرحله قبل از انتقال مه به عصر طاعون معروف است . عمده ترین عامل مرگ در این دوره طاعون ، وبا و سل است . ۲ـ مرحله دوم ، دوره کاهشی پاندمی های عالم گیر است. در این مرحله عامل عمده مرگ ومیر بیماری ـ های عفونی و انگلی است ۳ـ مرحله سوم ، شیوع بیماری های ساخته دست بشر است ؛ در این مرحله سرطان­ها ، بیماری­های قلبی و عروقی و حوادث مهمترین عامل مرگ ومیر را تشکیل می­ دهند .
کلینجرو رکیونا [۳۳]از نظریه پردازان انتقال جمعیت معتقدند­در مرحله اول انتقال جمعیتی( باروری و مرگ ومیر بالا) میزان سقط جنین پایین است و با گذارجامعه به مرحله دوم انتقال( باروری بالا و مرگ ومیر پایین)میزان سقط جنین روند صعودی می­یابد به­ طوری­که در اواسط این مرحله به حداکثر میزان خود می­رسد.با گذار به مرحله آخر انتقال(باروری و مرگ ومیر پایین)میزان سقط جنین کاهش می­یابد تا اینکه به حد اولیه خود در مرحله اول می­رسد(عینی ۱۳۷۹) .
۲ـ۷)چهارچوب مفهومی
هریک از رویکردهای نظری ارائه شده از زاویه‌ای خاص به تبیین باروری می‌پردازند. از آنجا که هر تئوری مبین بخشی از واقعیت است ( رفیع پور ، ۱۳۶۷)در این پژوهش از تلفیق دو رویکرد نظری موسلی وچن و بونگارت که بیشترین ارتباط را با موضوع تحقیق دارند ، بهره برده­ایم .
امروزه یک تهدید بهداشتی عمده در کشورهای توسعه نیافته ودر حال توسعه ناشی از آلودگی هوا ، به ویژه مواد دارای ذرات معلق است و بسیاری از آلودگی­هایی که در هوا رخ می دهد، در منابع غذایی و آب نیز وجود دارد. هم چنین اعتقاد بر این است که آلوده کننده­ های زیست محیطی مدرن اثرات منفی بر قابلیت باروری انسان و بهداشت باروری دارند ، هر چند شواهد موجود در این زمینه هم چنان بحث برانگیز است .

برچسب ها :

ناموجود